Zgnilizna korzeni oraz zgnilizna łodygi to poważne zagrożenia dla upraw – zarówno tych prowadzonych w glebie, jak i w systemach hydroponicznych czy bezglebowych. Choroby te, najczęściej wywoływane przez grzyby z rodzaju Pythium, rozwijają się szybko i często bez wyraźnych objawów na powierzchni, aż do momentu, gdy szkody są nieodwracalne.
W przypadku upraw glebowych największym wyzwaniem jest ograniczony wgląd w kondycję systemu korzeniowego – dlatego profilaktyka, odpowiednie warunki środowiskowe i szybkie reagowanie na pierwsze symptomy są kluczowe.
Czym jest zgnilizna korzeni i łodyg?
Zgnilizna korzeni to choroba grzybowa, która atakuje najpierw młode siewki, a później dojrzałe rośliny. Jej głównym sprawcą jest grzyb Pythium, który zasiedla podłoże, szczególnie w warunkach nadmiernej wilgotności i słabej wymiany gazowej. Choroba prowadzi do gnicia korzeni, a w konsekwencji – do zamierania całej rośliny.
Z kolei zgnilizna łodygi jest często wtórnym objawem wcześniejszego zainfekowania systemu korzeniowego i objawia się brązowieniem, a następnie czernieniem podstawy łodygi.
Wczesne objawy choroby – na co zwrócić uwagę?
Wiele roślin porażonych przez Pythium nie wykazuje objawów w częściach nadziemnych aż do zaawansowanego stadium infekcji. Dlatego warto znać subtelne sygnały ostrzegawcze:
- Zahamowany wzrost – rośliny rozwijają się wolno mimo odpowiednich warunków.
- Więdnięcie i deformacja liści – szczególnie w górnych partiach.
- Żółknięcie liści od dołu ku górze – często mylone z niedoborami składników odżywczych.
- Zaczerwienienie i czernienie szyjki korzeniowej – postępujące aż do martwicy.
- Upadek rośliny mimo pozorów zdrowia – wewnętrzna tkanka przewodząca może działać do ostatniej chwili.
W końcowym etapie łodyga u podstawy ulega rozkładowi, przez co nie może już utrzymać masy rośliny. Mimo że na pierwszy rzut oka roślina wygląda zdrowo, więdnie w ciągu kilku dni.
Najczęstsze przyczyny rozwoju Pythium w glebie
Aby skutecznie zapobiegać chorobie, trzeba zrozumieć, jakie warunki sprzyjają jej rozwojowi:
1. Zła struktura i słaba przepuszczalność podłoża
Gleba o zbitej strukturze zatrzymuje wodę i ogranicza dopływ tlenu do korzeni.
Rozwiązanie: Dodaj do podłoża minimum 25–30% perlitu, włókna kokosowego lub sterylizowanych otoczaków. Dobrze sprawdza się też żwir na dnie doniczki, który usprawnia drenaż.
2. Przelanie i brak cyklu suchego
Ciągłe utrzymywanie gleby w stanie wilgotnym blokuje dopływ tlenu, tworząc środowisko beztlenowe – idealne dla Pythium.
Rozwiązanie: Pozwól glebie przeschnąć pomiędzy podlewaniami. Nie podlewaj „na zapas”. Stosuj zasadę: podlewaj dopiero, gdy górna warstwa podłoża wyraźnie przeschnie.
3. Stojąca woda
Zaleganie wody to jeden z najszybszych sposobów na wywołanie infekcji.
Rozwiązanie: Zapewnij odpływ wody z doniczek. Unikaj płaskich pojemników bez otworów drenażowych. Regularnie kontroluj wilgotność gleby.
4. Niedobór światła i niska temperatura
Zimne i ciemne warunki osłabiają metabolizm roślin i zmniejszają transpirację, przez co podłoże dłużej pozostaje mokre.
Rozwiązanie: Zadbaj o optymalne warunki świetlne (min. 16 godzin światła dziennie dla roślin indoor) i temperaturę gleby powyżej 20°C. W uprawach outdoor wysiew najlepiej rozpocząć po 1 czerwca.
Dodatkowe zalecenia profilaktyczne
Dezynfekcja podłoża – jeśli używasz kamyków, otoczaków czy innego materiału wielorazowego, wysterylizuj go w piekarniku (170°C przez 20 minut) lub wygotuj.
Podlewanie rano – rośliny najlepiej pobierają wodę w ciągu dnia, a suchsze podłoże nocą poprawia wymianę gazową i ogranicza ryzyko infekcji.
Wietrzenie i przepływ powietrza – dobra wentylacja to mniej wilgoci i wyższy poziom tlenu przy korzeniach.
Stymulatory korzeni i mikroorganizmy glebowe – produkty zawierające Trichoderma, Bacillus subtilis czy mikoryzę wzmacniają system korzeniowy i konkurują z patogenami.
Środki interwencyjne – co robić, gdy choroba się pojawi?
1. Usuń zainfekowane części roślin – bezlitośnie! Lepiej poświęcić jedną roślinę niż stracić całą uprawę.
2. Zmień schemat podlewania – przejdź na „suchy–mokry” cykl.
3. Zastosuj fungicyd – np. No-Damp (uwaga: może hamować wzrost korzeni – stosuj ostrożnie).
4. Stosuj opryski systemiczne lub kontaktowe – preparaty oparte na miedzi, siarczanach lub biologiczne środki grzybobójcze.
5. Przesadź rośliny do świeżego, dobrze przepuszczalnego podłoża – szczególnie jeśli infekcja była silna.
Podsumowanie
Zgnilizna korzeni i łodyg to podstępne choroby, które atakują rośliny od korzenia. Ich obecność często ujawnia się zbyt późno – dlatego najskuteczniejszą formą obrony jest profilaktyka. Pamiętaj o odpowiednim podłożu, kontrolowanej wilgotności i dostępie do światła. Zdrowy system korzeniowy to fundament udanej uprawy.